«مسئولیت کیفری در جرائم مرتبط با هوش مصنوعی» تألیف سیده پریسا علوی رسولی، تلاشی است برای پاسخ به این پرسش که اگر یک سامانهٔ هوش مصنوعی مرتکب فعلی شود که آثار کیفری دارد، چه کسی باید پاسخگو باشد. نویسنده در پیشگفتار توضیح میدهد که ظهور و گسترش هوش مصنوعی نهتنها ساختارهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی را دگرگون کرده، بلکه مفاهیم حقوقی سنتی را نیز با چالشهای جدی روبهرو ساخته است؛ زیرا ماشینها و الگوریتمهای هوشمند تصمیماتی میگیرند که تأثیرات مستقیم و بعضاً جبرانناپذیری بر زندگی انسانها دارد. کتاب با تمرکز ویژه بر تحلیل حقوقی مفهوم «مسئولیت کیفری» در بستر جرائم فناوریمحور نوشته شده و برای دانشجویان و پژوهشگران حقوق، قضات، وکلا و سیاستگذاران کاربردی است.
سرفصلهای اصلی کتاب:
- مبانی نظری و مفهومی: تعریف جرم، مسئولیت کیفری و عنصر معنوی؛ تمایز میان ابزار، واسطه و فاعل در حقوق جزا؛ تبیین مفاهیم فنی هوش مصنوعی
- طبقهبندی جرائم مرتبط با هوش مصنوعی: جرائم مستقیم (کلاهبرداری، نفوذ، جعل محتوا، دیپفیک، چتباتهای متقلب)، جرائم غیرمستقیم (خودروهای خودران، رباتهای پزشکی) و جرائم ناشی از غفلت طراح یا کاربر
- تحلیل مسئولیت کیفری انسان: مسئولیت طراح یا برنامهنویس، کاربر یا اپراتور و شرکتهای ارائهدهنده و نظام کیفری اشخاص حقوقی
- امکانسنجی مسئولیت کیفری خودِ هوش مصنوعی: مفهوم اراده، قصد و علم در ماشینها، نظریههای فلسفی فاعل غیرانسانی و بررسی تطبیقی در آمریکا، آلمان و فرانسه
- چالشهای حقوق کیفری سنتی: تعارض اصل فردی بودن مسئولیت با مسئولیت زنجیرهای، دشواری اثبات سوءنیت و چالشهای ادلهٔ دیجیتال، رمزنگاری و بلاکچین
- مطالعه تطبیقی و رویههای نوین: قوانین اتحادیه اروپا (AI Act و GDPR)، اسناد بینالمللی (OECD، UNESCO AI Ethics)، پروندههای مهم بینالمللی و توصیههای کمیسیون اروپا
- پیشنهادها برای سیاستگذاری و قانونگذاری: تدوین چارچوب قانونی مسئولیت، تعریف AI پرریسک و رگولاتوری خاص، سازوکارهای جبران خسارت (صندوق بیمه، مسئولیت مشترک) و آموزش قضات، وکلا و پلیس
کتاب در هفت فصل تدوین شده و فهرست منابع فارسی و لاتین در پایان آن آمده است.
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.